الیاف بتن برای استخر و مخزن آب یک کار را خوب انجام میدهد: ترک را کنترل میکند. الیاف میکرو ترکهای جمعشدگی خمیری ساعتهای اول را کم میکند و الیاف ماکرو ترکهای بعدی را باریک نگه میدارد. اما الیاف بهتنهایی استخر را آببند نمیکند. آببندی همچنان به طراحی سازه، طرح اختلاط، ویبرهٔ درست، واتر استاپ در درزها و عملآوری بستگی دارد. بنابراین الیاف را یک لایه از حفاظت بدانید، نه جایگزین بقیهٔ لایهها.
چرا استخر و مخزن برای بتن کار سختی است
استخر یا مخزن پیش از هر چیز یک ظرف است. دیوار و کف آن از یک طرف آب را نگه میدارد و از طرف دیگر با هوا یا خاک در تماس است. به همین دلیل هر ترکی که از ضخامت مقطع عبور کند، مسیر نشت هم هست. ترکی که در کف پارکینگ اهمیتی ندارد، در استخر به لکهٔ نم یا افت تدریجی سطح آب تبدیل میشود.
مؤسسهٔ بتن آمریکا (ACI) برای این سازهها آییننامهٔ جداگانهای دارد. آییننامهٔ ACI 350 برای سازههای بتنی مهندسی محیط زیست سازههایی را پوشش میدهد که آب را نگه میدارند یا تصفیه میکنند. این آییننامه آببندی و دوام را از الزامات اصلی بهرهبرداری میداند و همچنین یک فصل کامل را به درزها اختصاص داده است. پیام روشن است: خطر در ترکها و درزهاست، نه فقط در بتنِ میان آنها.
مشکل دیگر این است که بتن این سازهها آزاد نیست. دیوار مخزن معمولاً روی کفی ریخته میشود که قبلاً سخت شده، پس هنگام خشکشدن و سردشدن نمیتواند آزادانه جمع شود. در نتیجه در فاصلههایی ترک میخورد، مگر اینکه چیزی این ترکها را کنترل کند.
الیاف بتن برای استخر دقیقاً چه میکند؟
الیاف در دو مرحله کار میکند و هر مرحله نوع الیاف خودش را میخواهد.
ساعتهای اول: الیاف میکرو
تا وقتی بتن هنوز خمیری است، سطح آن ممکن است سریعتر از رسیدن آبانداختگی خشک شود. نتیجه ترک جمعشدگی خمیری است، بهویژه در روزهای گرم و بادی تابستان. ACI الیاف میکرو را اساساً برای کنترل همین ترکها میداند و میگوید این الیاف به بتن سختشده چیز زیادی اضافه نمیکند. انتخاب معمول در این مرحله الیاف بتن pp تکرشتهای است. برای مثال گرید PG MS-12 پلیگارد با دوز ۰٫۶ تا ۱٫۲ کیلوگرم در هر متر مکعب بتن مصرف میشود.
بعد از سختشدن: الیاف ماکرو
در روزها و هفتههای بعد، بتن خشک و سرد میشود و جمع میشود. اینجا پای جمعشدگی ناشی از خشکشدن و ترک حرارتی به میان میآید. الیاف ماکرو دو لبهٔ ترک را به هم وصل نگه میدارد و کمک میکند ترک باریک بماند. راهنمای ACI دربارهٔ کنترل عرض ترک الیاف ماکرو را در کنار میلگرد و مش برای ترکهای جمعشدگی و حرارتی آورده است. همچنین حداقل الیاف ماکرو مصنوعی را حدود ۱٫۸ تا ۲٫۴ کیلوگرم در متر مکعب میداند. کلمهٔ کلیدی «کنترل» است. در واقع ترک تشکیل میشود، اما الیاف عرض آن را محدود میکند.
پلیپروپیلن چون پلیمر است، مثل فولادِ نزدیک سطح زنگ نمیزند. به همین دلیل برای سازههای آبی مناسب است؛ جایی که خوردگی دشمن همیشگی بتن است.
آنچه الیاف در استخر و مخزن انجام نمیدهد
الیاف عایق نیست و نوشتن دوز الیاف روی بارنامهٔ بتن، ضمانت نشتنکردن نیست. این موارد بیرون از کار الیاف است:
جای میلگرد سازهای را نمیگیرد. دیوار و کفی که فشار آب و خاک را تحمل میکند، به آرماتوری نیاز دارد که مهندس طراحی کرده است. الیاف فقط جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را میگیرد، جایی که طراح اجازه دهد.
درز را آببند نمیکند. آب معمولاً خیلی زودتر از یک ترک مویی، راهش را از درز اجرایی پیدا میکند.
بتن شل یا ویبرهنشده را نجات نمیدهد. آب اضافه پای تراکمیکسر، جمعشدگی و نفوذپذیری را بالا میبرد، با الیاف یا بدون آن.
جای عملآوری را نمیگیرد. استخری که بتنش در روزهای اول خشک شود، هر چه در آن باشد، بیشتر ترک میخورد.
مقاومت فشاری را بالا نمیبرد. ضابطهٔ ۱۲۰-۴ نیز میگوید الیاف به مقدار کم تا متوسط، مقاومت فشاری را بهطور محسوسی تغییر نمیدهد.
به طور خلاصه، الیاف بتن برای استخر به طراح و مجری کمک میکند، اما آببندی همچنان کار خود آنهاست.
درز اجرایی، واتر استاپ و ترتیب بتنریزی
استخر و مخزن را معمولاً مرحلهای میریزند: ابتدا کف، سپس دیوارها و گاهی دیوار را در چند لایه. هر توقف یک درز اجرایی میسازد و هر درز یک مسیر احتمالی نشت است. واتر استاپ، درزگیر و جانمایی درزها از نقشه میآید، نه از طرح اختلاط.

چند عادت کارگاهی از هر افزودنی مهمتر است. ابتدا واتر استاپ را پیش از بتنریزی بعدی تمیز، در وسط ضخامت دیوار و محکم ببندید. سپس بتن اطرافش را خوب ویبره کنید، چون حفرهای که کنار واتر استاپ بماند نشت میکند. در نهایت بتنریزی را طوری برنامهریزی کنید که جایی که نقشه درزی نکشیده، درز سرد پیدا نشود.
الیاف اینجا کمک کوچکی میکند، چون ترکهای جمعشدگی کنار درزها و گوشهها را کنترل میکند. با این حال درز را جابهجا یا حذف نمیکند. دلیلش را در مقالهٔ درز در دال بتن الیافی توضیح دادهایم و همان منطق برای کف استخر هم برقرار است.
انتخاب نوع الیاف و دوز مصرف
از عضو سازه و کاری که از الیاف میخواهید شروع کنید. سپس گرید را انتخاب کنید و در بازهٔ دوز همان گرید بمانید.
| عضو یا نیاز | نوع الیاف | گرید و بازهٔ دوز |
| ترکهای سطحی سنین اولیه در دیوار و کف | میکرو تکرشتهای | PG MS-12، ۰٫۶ تا ۱٫۲ کیلوگرم در متر مکعب |
| کنترل ترک جمعشدگی و حرارتی، جایی که طرح اجازه دهد | ماکرو، کلاس II | PG EC-45، ۲ تا ۴ کیلوگرم در متر مکعب |
| استخر با بدنهٔ شاتکریت، همراه میلگرد طراحیشده | ماکرو مخصوص شاتکریت | PG SC-48، ۴ تا ۹ کیلوگرم در متر مکعب |
| اندود سیمانی زیر کاشی | میکرو با طول کوتاه | PG MS-12، طولهای کوتاه |
این جدول نقطهٔ شروع است، نه طراحی. گرید کلاس II مانند PG EC-45 برای کنترل ترک است و جایگزین کامل آرماتور دیواری که آب نگه میدارد نیست. اگر مهندس هم کنترل ترک اولیه و هم کنترل ترک بعدی را بخواهد، الیاف میکرو و ماکرو را میتوان در یک مخلوط و هر کدام با دوز خودش مصرف کرد. همچنین دوز همیشه بر حسب کیلوگرم در متر مکعب بتن است، نه درصد وزن سیمان. برای اندود و ملات، راهنمای الیاف برای ملات و اندود سیمانی طول و دوز را توضیح داده است.
اگر کار به الیاف ماکرو سنتتیک نیاز دارد، بخواهید دوز از روی مقطع، بارگذاری و شرایط محیطی همان استخر طراحی شود، نه از پروژهٔ دیگری کپی شود. تیم فنی پلیگارد این کار را از روی نقشه و بدون هزینه انجام میدهد.
عملآوری و آزمون آببندی پیش از کاشیکاری
بسیاری از استخرها مزیت یک طرح اختلاط خوب را در عملآوری از دست میدهند. به محض اینکه سطح اجازه داد شروع کنید و بتن را در تمام مدتی که مشخصات فنی تعیین کرده، مرطوب یا پوشیده نگه دارید. گونی خیس یا پوشش نایلون هر دو جواب میدهد، به شرط اینکه کسی اجازه ندهد خشک شوند. اگر هوا گرم و بادی است، زودتر شروع کنید و سطح را بین مراحل پرداخت بپوشانید.

پیش از کاشیکاری یا تحویل، سازه را معمولاً با آب آزمایش میکنند. ACI برای این کار مشخصات جداگانهای با نام ACI 350.1 برای آزمون آببندی سازههای بتنی منتشر کرده است. این مشخصات آزمون با پرکردن آب را برای مخزنهای روباز هم شامل میشود. سازه را پر از آب میکنید، مدتی صبر میکنید و افت تراز آب را در یک دورهٔ مشخص اندازه میگیرید. در نتیجه هر نشتی زمانی پیدا میشود که تعمیرش هنوز ارزان است. اگر ترکی دیدید، مقالهٔ ترک بتن الیافی کمک میکند علتش را تشخیص دهید.
سفارش الیاف بتن برای استخر؛ چه چیزی را کتبی بخواهید
الیاف را در مشخصات فنی بنویسید. گرید، دوز در هر متر مکعب، نقطهٔ افزودن در بچینگ و زمان اختلاط را مشخص کنید. سپس از کارخانهٔ بتن بخواهید تأیید کند که بتن بدون گلولهشدن الیاف تحویل میشود. ضابطهٔ ۱۲۰-۴، «دستورالعمل کنترل کیفی بتن حاوی الیاف پلیاولفین»، دقیقاً همین را از بتن الیافی میخواهد. در نهایت پیش از ریختن اولین دیوار، یک مخلوط آزمایشی با مصالح و افزودنیهای خودتان بسازید.
پیش از خرید الیاف بتن این موارد را از تأمینکننده بخواهید. پلیگارد همهٔ گریدها را از پلیپروپیلن ۱۰۰٪ نو تولید میکند و برای هر بچ تولید گواهی کنترل کیفیت جداگانه صادر میکند. همچنین نمونهٔ رایگان برای مخلوط آزمایشی و برگهٔ فنی همراه با ترتیب اختلاط میفرستد. الیاف بتن برای استخر وقتی بهترین نتیجه را میدهد که همراه درزها، میلگرد و عملآوری برنامهریزی شود، نه اینکه دقیقهٔ آخر به بتن اضافه شود. اگر تازه با این مصالح آشنا میشوید، از صفحهٔ الیاف بتن شروع کنید.
پرسشهای متداول
آیا الیاف، بتن استخر را آببند میکند؟
خیر. الیاف ترک را کنترل میکند و این کمک میکند، اما آببندی به طراحی سازه، طرح اختلاط، ویبرهٔ درست، واتر استاپ در درزها و عملآوری بستگی دارد. الیاف یک لایه از حفاظت است، نه عایق.
برای بتن استخر و مخزن کدام الیاف مصرف میشود؟
الیاف میکرو تکرشتهای برای ترک جمعشدگی خمیری ساعتهای اول، مثلاً PG MS-12 با ۰٫۶ تا ۱٫۲ کیلوگرم در متر مکعب. الیاف ماکرو مانند PG EC-45 با ۲ تا ۴ کیلوگرم در متر مکعب، ترکهای جمعشدگی و حرارتی بعدی را باریک نگه میدارد، جایی که طرح اجازه دهد.
آیا الیاف جای میلگرد دیوار استخر را میگیرد؟
خیر. دیوار و کفی که فشار آب و خاک را تحمل میکند به آرماتور طراحیشده نیاز دارد. الیاف جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را میگیرد، جایی که طراح اجازه دهد.
با وجود الیاف، باز هم واتر استاپ و عملآوری لازم است؟
بله. درز اجرایی مسیر معمول نشت است و به واتر استاپی که نقشه خواسته نیاز دارد. بتن نیز باید در تمام دورهٔ تعیینشده در مشخصات، مرطوب یا پوشیده عملآوری شود.