کیورینگ بتن الیافی دقیقاً مثل عملآوری بتن معمولی انجام میشود. یعنی سطح را از پایان پرداخت به بعد مرطوب و بالای ۱۰ درجهٔ سلسیوس نگه میدارید، به مدتی که مشخصات فنی پروژه خواسته یا دستکم ۳ تا ۷ روز. الیاف شکلگیری ترک را کنترل میکند، اما نه آبی به بتن اضافه میکند و نه این مدت را کوتاه میکند. آنچه با الیاف فرق میکند به سطح برمیگردد: زمان پرداخت، خواباندن الیاف و انتخاب روشی که پوشش بعدی کف هم آن را بپذیرد.
چرا الیاف جای عملآوری را نمیگیرد
عملآوری یعنی آب و گرما در بتن جوان بماند تا واکنش سیمان ادامه پیدا کند. راهنمای انجمن ملی بتن آمادهٔ آمریکا دربارهٔ عملآوری بتن درجا (CIP 11) میگوید بتنی که در محیط خشک رها شود ممکن است تا نصف مقاومت بالقوهاش را در مقایسه با بتن مرطوبنگهداشته از دست بدهد. همچنین عملآوری خوب را به سطح سختتر، مقاومت بیشتر در برابر سایش، ترک کمتر و نفوذپذیری کمتر ربط میدهد.
اما الیاف با مسئلهٔ دیگری سروکار دارد. راهنمای همان انجمن دربارهٔ ترک جمعشدگی خمیری (CIP 5) میگوید الیاف مصنوعی در ساعتهایی که بتن هنوز خیلی ضعیف است به تحمل کشش کمک میکند. در مرحلهٔ بعد، به گفتهٔ ACI حداقل دوز الیاف ماکرو برای کنترل ترکهای جمعشدگی و حرارتی کافی است. با این حال کنترل با جلوگیری یکی نیست. همان چیزی که ترک را کم و سطح را سخت نگه میدارد، عملآوری است. در نتیجه دال الیافیای که خوب عملآوری نشده، باز هم بیشتر ترک میخورد و زودتر ساییده میشود.
محافظت از سطح پیش از شروع عملآوری
ساعتهای پرخطر پیش از شروع هر روش عملآوری است. CIP 11 میخواهد تا پایان پرداخت نهایی، سطح با مهپاشی یا مواد شیمیایی کاهندهٔ تبخیر از خشکشدن حفظ شود. با این حال مادهٔ کاهندهٔ تبخیر فقط خشکشدن پیش از گیرش را کند میکند و عملآوری نهایی به حساب نمیآید.
CIP 5 شرایطی را که سطح را زودتر از همه خشک میکند برمیشمارد: باد تندتر از حدود ۸ کیلومتر در ساعت، رطوبت کم و دمای بالای هوا یا بتن. این شرایط در تابستان بیشتر شهرهای ایران آشناست. الیاف میکرو، مانند الیاف بتن pp با دوز ۰٫۶ تا ۱٫۲ کیلوگرم در متر مکعب، برای همین ترکهای زودهنگام است. اما فقط یکی از چند اقدام احتیاطی است و جای سایهبان، بادشکن و مهپاشی را نمیگیرد.
زمان پرداخت نیز مهم است. آبانداختگی بتن الیافی یکنواخت است و ممکن است زودتر از موعد آماده به نظر برسد. اگر مالهکشی را زود شروع کنید، الیاف را به سطح میکشید. ترتیب درست پرداخت را قدمبهقدم در راهنمای الیاف روی سطح بتن آوردهایم.
روشهای کیورینگ بتن الیافی
CIP 11 روشها را در دو گروه میگذارد. گروه اول آب به سطح میرساند و گروه دوم جلوی خروج آب خود بتن را میگیرد. هر دو گروه برای بتن الیافی کار میکند. بنابراین انتخاب به نوع کار، هوای روز و پوششی که بعداً روی سطح میآید بستگی دارد.
عملآوری با آب
مهپاشی یا آبپاشی پیوسته روش بسیار خوبی است، به شرط اینکه هوا بالای صفر باشد و آب همیشه در دسترس باشد. غرقابسازی کاملترین روش است، اما کمتر اجرا میشود و بیشتر برای دالهای کوچک و عرشهٔ پل به کار میرود. گونی مرطوب نیز که در کارگاههای ایران رایجترین روش است، جواب میدهد. گونی باید همیشه خیس بماند، با وزنه نگه داشته شود و سطح را لک نکند. CIP 11 صریح میگوید خیس و خشکشدن پشت سر هم، عملآوری قابل قبولی نیست. دالی که فقط صبح و عصر شلنگ میخورد، در واقع عملآوری نشده است.
ورق نایلون یا پلیاتیلن و کاغذ عملآوری
ورق باید با استاندارد ASTM C171 مطابقت داشته باشد و ضخامت نایلون دستکم ۰٫۱۰ میلیمتر باشد. هرچه زودتر ورق را، بدون اینکه سطح را خط بیندازد، صاف روی بتن پهن کنید. سپس لبهها را روی هم بیندازید، با چسب ببندید و با وزنه نگه دارید. همچنین ورق باید به اندازهٔ دو برابر ضخامت دال از لبهٔ آن بیرون بزند. در هوای گرم ورق سفید بهتر است، چون نور خورشید را برمیگرداند. از سوی دیگر در هوای خنک یا سایه، ورق شفاف یا مشکی بهتر است، زیرا گرما را جذب میکند. چینوچروک ورق رگههای تیره روی سطح میگذارد. به همین دلیل جایی که ظاهر بتن مهم است، از نایلون استفاده نکنید.

مواد شیمیایی غشاساز (کیورینگ کامپاند)
ترکیبات عملآوری غشاساز باید با ASTM C309 یا ASTM C1315 مطابقت داشته باشد. آن را با مقداری که سازنده گفته، درست وقتی بپاشید که لایهٔ نازک آب روی سطح پس از پرداخت نهایی از بین رفته باشد. اگر صبر کنید تا سطح خشک شود، غشا درست تشکیل نمیشود. نوع سفید نور خورشید را برمیگرداند و نشان میدهد کجا کم پاشیده شده است. همچنین CIP 11 برای پوشش یکنواخت، دو لایه عمود بر هم را توصیه میکند.
| روش | مناسب برای | مراقب باشید |
| مهپاشی، آبپاشی، گونی مرطوب | هوای گرم، آب همیشه در دسترس | خشکشدن بین دو نوبت آبدادن |
| ورق نایلون یا کاغذ عملآوری | دالهایی که زود میشود پوشاندشان | چینخوردگی، لبههای بلندشده، رد روی سطوح نمایان |
| کیورینگ کامپاند | کفهای بزرگ و روسازی | پاشیدن دیرهنگام، پوشش کم، پوشش بعدی کف |
زمان شروع و مدت عملآوری
بیشتر اشتباهها در کیورینگ بتن الیافی به زمانبندی برمیگردد. عملآوری را همین که بتنریزی و پرداخت تمام شد شروع کنید. سپس آن را به مدتی که مشخصات فنی خواسته، یا دستکم ۳ تا ۷ روز، ادامه دهید. مبحث نهم مقررات ملی ساختمان نیز حداقل مدت را بر اساس رده بتن و شرایط هوا تعیین کرده است. دمای بتن را بالای ۱۰ درجهٔ سلسیوس نگه دارید.
در هوای سرد، به گفتهٔ CIP 11 بتن نباید در ۲۴ ساعت اول سریعتر از ۳ درجه در ساعت سرد شود. همچنین تا رسیدن به دستکم ۳٫۵ مگاپاسکال باید از یخزدگی محافظت شود. در نهایت عملآوری را آرام تمام کنید. بگذارید پوششها پیش از برداشتن خشک شوند و عایقها را مرحلهبهمرحله بردارید.
کیورینگ کامپاند، الیاف سطحی و پوشش کف
کفی که قرار است اپوکسی، سیلر یا لایهٔ چسبیده بگیرد، در کیورینگ بتن الیافی یک تصمیم اضافه لازم دارد. هر پوششی فقط به همان چیزی میچسبد که روی سطح است. برای مثال، غشای عملآوریای که روی دال باقی بماند، ممکن است بین بتن و پوشش فاصله بیندازد. به همین دلیل CIP 11 برای سطحی که رنگ میشود یا پوششی به آن چسبانده میشود، ترکیبات عملآوری بدون موم را توصیه میکند. همچنین میگوید برخی از این مواد طوری ساخته شدهاند که با گذشت زمان از بین بروند و با عملیات سطحی سازگار باشند.
بنابراین روش عملآوری را پیش از بتنریزی با پیمانکار پوشش هماهنگ کنید، نه بعد از آن. جزئیات این هماهنگی را در راهنمای کف اپوکسی روی بتن الیافی آوردهایم. با این حال عملآوری را برای راحتی کار پوشش حذف نکنید. دال به عملآوری بیشتر نیاز دارد تا پیمانکار به یک سطح تمیز.

بیرونزدن الیاف از سطح، مسئلهٔ پرداخت است نه عملآوری. نایلون یا غشای پاشیدهشده الیاف را دوباره نمیخواباند. در کفهایی که پوشش میگیرند، پیمانکار معمولاً هنگام آمادهسازی سطح سراغ این الیاف میرود؛ ابتدا پرایمر الیاف را سفت میکند و سپس با سنباده برداشته میشوند.
چکلیست کارگاهی کیورینگ بتن الیافی
پیش از بتنریزی، روش عملآوری را مشخص کنید و ببینید با پوشش احتمالی کف سازگار است یا نه.
سپس نایلون، گونی و کیورینگ کامپاند را پیش از رسیدن اولین تراکمیکسر در کارگاه آماده کنید.
اگر باد، آفتاب و هوای خشک با هم آمدند، سایهبان، بادشکن و مهپاشی را راه بیندازید.
پرداخت را دیر انجام دهید و همین که تمام شد عملآوری را شروع کنید.
همچنین پوششها را چسبیده به دال و گونی را همیشه خیس نگه دارید، بدون فاصلهٔ خشک.
در نهایت عملآوری را تا پایان مدت مشخصات ادامه دهید و بعد بگذارید دال آرام خشک شود.
اگر دال الیافی با همهٔ اینها باز هم ترک برداشت، راهنمای ترک بتن الیافی کمک میکند علت را پیدا کنید. برای دال روی زمین، الیاف کنترل ترک معمولاً الیاف ماکرو سنتتیک است، برای مثال PG MF-54 با ۳ تا ۷ کیلوگرم در متر مکعب. این الیاف جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را میگیرد، جایی که طراح اجازه دهد. پیش از خرید الیاف بتن بدانید که تیم فنی پلیگارد دوز را از روی مقطع، بارگذاری و شرایط محیطی طراحی میکند. در پروژههای کفسازی صنعتی نیز در صورت درخواست، در اولین بتنریزی حاضر میشود تا پرداخت و عملآوری همان روز هماهنگ شود. اگر تازه با این مصالح آشنا میشوید، از صفحهٔ الیاف بتن شروع کنید.
پرسشهای متداول
آیا الیاف مدت عملآوری بتن را کوتاه میکند؟
نه. الیاف شکلگیری ترک را کنترل میکند، اما آبی اضافه نمیکند و واکنش سیمان را تغییر نمیدهد. بتن الیافی را به مدتی که مشخصات خواسته، یا دستکم ۳ تا ۷ روز، مثل بتن معمولی عملآوری کنید.
کیورینگ کامپاند را کی روی دال بتن الیافی بپاشیم؟
درست وقتی لایهٔ نازک آب روی سطح پس از پرداخت نهایی از بین رفت. اگر سطح خشک شده باشد، غشا درست تشکیل نمیشود. دو لایهٔ عمود بر هم یکنواختترین پوشش را میدهد.
روی کفی که اپوکسی میخورد میشود کیورینگ کامپاند زد؟
فقط نوعی که پیمانکار پوشش قبول دارد. NRMCA برای سطحی که رنگ میشود یا پوشش میگیرد، ترکیبات عملآوری بدون موم را توصیه میکند و برخی از این مواد با گذشت زمان از بین میروند. روش را پیش از بتنریزی هماهنگ کنید.
روزی یکی دو بار آبدادن دال کافی است؟
نه. خیس و خشکشدن پشت سر هم عملآوری قابل قبولی نیست. عملآوری با آب باید سطح را بیوقفه خیس نگه دارد؛ وگرنه دال را با نایلون بپوشانید یا کیورینگ کامپاند بپاشید.