دال دیروز ریخته شده و امروز سطحش پرزدار به نظر می‌رسد. رشته‌های کوتاه سفید از سطح بیرون زده‌اند، زیر نور برق می‌زنند و زیر دست زبرند. الیاف روی سطح بتن یکی از رایج‌ترین گلایه‌ها از دال‌های الیافی است و در عین حال یکی از قابل‌پیشگیری‌ترین‌ها. چند رشته روی سطح تازه طبیعی است؛ اما سطح پرزدار تقریباً همیشه از پرداخت یا اختلاط می‌آید و بدون کنار گذاشتن الیاف قابل پیشگیری است. در این راهنما می‌گوییم چرا این اتفاق می‌افتد، روز بتن‌ریزی چه کنید و با الیافی که از قبل بیرون زده چه باید کرد.
مشکل واقعی است یا فقط ظاهری؟
معمولاً ظاهری. چند رشته روی سطح، عملکرد دال را تغییر نمی‌دهد، چون الیافی که کار می‌کند الیافِ داخل مقطع است. الیاف مصنوعی لکه هم ایجاد نمی‌کند: مؤسسهٔ بتن آمریکا (ACI) یادآوری می‌کند که الیاف فولادیِ بیرون‌زده ممکن است زنگ بزند، اما پلی‌پروپیلن چیزی برای زنگ‌زدن ندارد.
این موضوع در سه حالت دیگر فقط ظاهری نیست. در سطحی که با پای برهنه یا دست با آن تماس دارند، مثل حیاط و دور استخر، الیاف بیرون‌زده زبر است. در کفی که قرار است اپوکسی یا پولیش شود، الیاف ایستاده زیر پوشش گیر می‌افتد یا از آن بیرون می‌زند. و در هر سطحی که ظاهرش جزو مشخصات فنی است، سطح پرزدار یعنی عیب. در این موارد بهتر است پیش از رسیدن تراک‌میکسر برایش برنامه داشته باشید.
نوع الیاف هم مهم است. الیاف میکروی ظریف، یعنی نوع تک‌رشتهٔ الیاف بتن pp، نرم است و با رفت‌وآمد عابر و چرخ معمولاً ساییده می‌شود و از بین می‌رود. الیاف ماکرو سنتتیک، با طول ۴۰ تا ۵۴ میلی‌متر، ضخیم‌تر و سفت‌تر است؛ پس بهتر است در مرحلهٔ پرداخت تکلیفش روشن شود، نه اینکه منتظر سایش بمانید.
چرا الیاف به سطح می‌آید
پخش نایکنواخت. راهنمای ACI دربارهٔ سطح پرزدار بتن الیافی از همین‌جا شروع می‌کند: الیافی که یکنواخت در مخلوط پخش نشده، خیلی بیشتر روی سطح دیده می‌شود. گلوله‌هایی که به سطح برسند، همان‌جا می‌مانند.
پرداخت زودهنگام. رایج‌ترین علت همین است. آب‌انداختگی بتن الیافی یکنواخت‌تر و کمتر از بتن معمولی است، پس ممکن است زودتر از موعد آماده به نظر برسد. راهنمای فنی انجمن ملی بتن پیش‌ساختهٔ آمریکا (NPCA، شمارهٔ TN0420) هشدار می‌دهد که ماله‌کشی زودهنگام الیاف را به سطح می‌کشد، چون تیغه خمیری را که روی الیاف را پوشانده بود برمی‌دارد.
ابزار نامناسب. گونی‌کشی الیاف را می‌گیرد و بلند می‌کند؛ جارویی که رفت‌وبرگشتی کشیده شود هم همین کار را می‌کند. هر دو راهنمایی که در این مقاله به آن‌ها ارجاع داده‌ایم، مالهٔ منیزیمی را به‌جای مالهٔ چوبی توصیه می‌کنند، چون منیزیم پارگی‌های کوچکی را که دور الیاف باز می‌شود می‌بندد.
کار زیاد روی سطح. دفعات زیاد ماله روی بتنی که در حال سفت‌شدن است، ریزدانه‌ها را بالا می‌آورد، ترک‌های مویی شبکه‌ای روی سطح ایجاد می‌کند و الیاف را هم با خودش بالا می‌کشد.
مخلوط خشن یا الیاف زیاد. مخلوطی که خمیر کمی دارد، یا دوزی بیشتر از آنچه طراح خواسته، پوشاندن الیاف را سخت‌تر می‌کند. آب‌اضافه‌کردن در کارگاه برای «راحت‌شدن» پرداخت هم فقط لایهٔ سطحی را ضعیف‌تر می‌کند.
شکل سطح معمولاً می‌گوید کدام اتفاق افتاده است:
آنچه می‌بینید | علت محتمل | دفعهٔ بعد |
الیاف به‌صورت لکه‌ای یا گلوله‌های کوچک | پخش ضعیف یا گلوله‌شدن الیاف | نقطهٔ افزودن و زمان اختلاط را بازبینی کنید |
الیاف در کل سطح دال بعد از ماله‌کشی | ماله‌کشی زودتر از موعد شروع شده | دیرتر پرداخت کنید، تیغه را صاف نگه دارید |
پارگی‌های ریز سطح دور الیاف | مالهٔ چوبی یا گونی‌کشی | مالهٔ منیزیمی، بدون گونی‌کشی |
ترک‌های مویی همراه با الیاف | کار زیاد روی سطحِ در حال سفت‌شدن | دفعات کمتر، بدون آب اضافه |
چند رشته الیاف روی سطح جارو‌شده | طبیعی است | جارو را در یک جهت و با زاویهٔ کم بکشید |
چطور جلوی بیرون زدن الیاف روی سطح بتن را بگیریم
پیش از بتن‌ریزی. اول پخش الیاف را درست کنید: الیاف را در همان نقطه و با همان زمان اختلاطی که تأمین‌کننده گفته اضافه کنید و کارایی را با روان‌کننده تنظیم کنید، نه با آب. اگر ظاهر سطح مهم است، همان‌طور که ACI توصیه می‌کند، با همان اکیپ یک پانل آزمایشی کوچک بریزید و پرداخت کنید. در برنامهٔ آزمایش طرح اختلاط بتن الیافی گفته‌ایم پانل پرداخت را چطور در آزمایش بگنجانید.
هنگام ریختن. شمشهٔ ویبره‌ای یا لیزری خمیر را به سطح می‌آورد و الیاف بیرون‌زده را کم می‌کند. ولی بیش از حد ویبره نکنید: ویبرهٔ زیاد ممکن است الیاف را به کف دال بفرستد که از چند رشته روی سطح بدتر است. از ماله‌دسته‌بلند منیزیمی استفاده کنید، نه چوبی. بولتن فنی شرکت کرایسو (Chryso) با شمارهٔ TB-1204 هم پیشنهاد می‌کند پیش از شروع پرداخت، با کوبهٔ توری یا غلتک توری (جیتربگ) الیاف بیرون‌زده را به زیر سطح فشار دهید.
هنگام پرداخت.
صبر کنید. پرداخت نهایی باید تا جای ممکن دیر انجام شود؛ وقتی جای پا به‌زحمت روی سطح می‌ماند.
اول ماله‌پروانه‌ای با دیسک، بعد با تیغه؛ و دفعات سبک بیشتر به‌جای دفعات سنگین کمتر.
تیغه‌ها را تا جای ممکن صاف نگه دارید و دیر زاویه بدهید.
اگر هنگام ماله‌کشی الیاف پیدا شد، طبق توصیهٔ NPCA حدود پانزده دقیقه دست نگه دارید تا سطح سفت‌تر شود.
برای سطح جارویی، جارو را فقط در یک جهت و با زاویهٔ کم بکشید. چند رشته روی سطح جارو‌شده طبیعی است.
روی بتن الیافی گونی‌کشی نکنید.
بولتن کرایسو صادقانه می‌گوید چه انتظاری داشته باشید: بعد از شمشه‌کشی و ماله‌دسته‌بلند، الیاف زیادی ممکن است روی سطح دیده شود و بیشترشان در مرحلهٔ ماله‌پروانه‌ای ناپدید می‌شوند. اکیپی که در همان مرحلهٔ اول نگران می‌شود و زود ماله‌کشی را شروع می‌کند، همان اکیپی است که آخر کار کف پرزدار تحویل می‌دهد.
با الیافی که از قبل روی سطح بتن مانده چه کنیم
در دال بیرونی با الیاف میکرو، عملی‌ترین راه اغلب صبر است. رشته‌های ظریف با رفت‌وآمد و هوا ساییده می‌شوند.
در کفی که قرار است پوشش بخورد، مجریان پوشش معمولاً اول یک لایهٔ نازک پرایمر می‌زنند. پرایمر الیاف را در حالت ایستاده سفت می‌کند و بعد می‌شود آن‌ها را پیش از لایهٔ نهایی با دستگاه ساب از بین برد. یکی از تأمین‌کنندگان پوشش کف در راهنمای دال‌های الیافی همین ترتیب را توضیح داده است.
در کف پولیش‌شده، مراحل ساب الیاف سطحی را همراه با خمیر برمی‌دارد، اما ساب عمیق‌تر ممکن است الیاف لایهٔ زیرین را بیرون بیاورد. پیش از بتن‌ریزی به پیمانکار پولیش بگویید دال الیافی است، نه بعد از آن.
دربارهٔ مشعل گازی. سوزاندن الیاف با مشعل ترفند رایجی در کارگاه است، اما نتیجه‌اش یکنواخت نیست، خطر آتش‌سوزی و سوختگی دارد و در فضای بسته ممکن است با مقررات ایمنی کارگاه مجاز نباشد. آن را آخرین راه برای سطوح کوچک بیرونی بدانید، نه روش پرداخت.
چک‌لیست روز بتن‌ریزی
این فهرست را به سرکارگر بدهید؛ بیشتر علت‌های بیرون زدن الیاف را پوشش می‌دهد.
الیاف در نقطهٔ توافق‌شده و با زمان اختلاط توافق‌شده اضافه شده و هنگام تخلیه گلوله‌ای دیده نمی‌شود
کارایی با افزودنی تنظیم شده، نه با آب
شمشهٔ ویبره‌ای یا لیزری، بدون ویبرهٔ اضافه
ماله‌دسته‌بلند منیزیمی؛ و اگر الیاف دیده شد، کوبهٔ توری یا غلتک توری
پرداخت دیرهنگام، تیغهٔ صاف، و پانزده دقیقه توقف اگر الیاف پیدا شد
جارو فقط در یک جهت؛ بدون گونی‌کشی
پیمانکار پوشش یا پولیش از قبل در جریان است
خود الیاف هم مهم است
بهترین روش اجرا هم محصول ضعیف را نجات نمی‌دهد. الیافی که طول برش نایکسان دارد، رشته‌هایش به هم جوش خورده یا مواد پوششی مناسبی ندارد، بد پخش می‌شود و الیافِ بد پخش‌شده همان است که روی سطح می‌آید. در راهنمای تشخیص الیاف بتن اصل یک آزمون دودقیقه‌ای پخش‌شدن در آب آورده‌ایم که می‌توانید پیش از سفارش روی نمونه انجام دهید.
برای کف صنعتی، گرید ماکروی PG MF-54 از سبد الیاف پلیمری بتن پلی‌گارد با تجهیزات معمول بتن‌ریزی و همان توالی همیشگی ماله‌پروانه‌ای اجرا می‌شود، و اگر بخواهید در اولین بتن‌ریزی حاضر می‌شویم تا ترتیب پرداخت را با اکیپ مرور کنیم. هنگام خرید الیاف بتن برای کف، از تأمین‌کننده بپرسید همین کار را می‌کند یا نه. دربارهٔ کاربرد الیاف بتن در کف‌ها، صفحهٔ کف‌سازی صنعتی را ببینید.
پرسش‌های رایج دربارهٔ الیاف روی سطح بتن
الیاف خودش از بین می‌رود؟
الیاف میکرو روی سطحی که رفت‌وآمد دارد معمولاً بله. الیاف ماکرو سفت‌تر است و بیشتر می‌ماند؛ برای همین باید در مرحلهٔ پرداخت به آن رسید.
الیاف روی سطح بتن یعنی الیاف بی‌کیفیت است؟
به‌تنهایی نه. چند رشته روی هر دال الیافی طبیعی است. سطح پرزدار در کل دال به پخش الیاف، زمان پرداخت یا ابزار برمی‌گردد و گاهی هم به الیافی که خوب از هم باز نمی‌شود.
می‌شود آب پاشید تا الیاف بخوابد؟
نه. آب اضافه روی سطح لایهٔ رویی را ضعیف و احتمال ترک‌های مویی را بیشتر می‌کند. زمان درست و تیغهٔ صاف کار را درست می‌کند، نه آب.
در پرداخت جارویی حتماً الیاف دیده می‌شود؟
کمی، بله. کشیدن جارو در یک جهت و با زاویهٔ کم آن را به حداقل می‌رساند.
