در بتنریزی در هوای گرم، الیاف پلیپروپیلن میکرو یک کار مشخص دارد: به سطح بتن تازه کمک میکند در ساعتهای اول، که هنوز مقاومتی ندارد، کشش ناشی از تبخیر را تحمل کند تا ترک جمعشدگی خمیری کمتر شود. اما الیاف بتن را خنک نمیکند، جلوی تبخیر را نمیگیرد و جای عملآوری را هم نمیگیرد. سایهبان، بادشکن، مهپاشی، انتخاب ساعت مناسب و عملآوری بهموقع همچنان بیشترِ کار را انجام میدهند.
هوای گرم برای بتن یعنی چه؟
هوای گرم فقط یک عدد روی دماسنج نیست. راهنمای ACI 305R، آنطور که برگهٔ فنی انجمن ملی بتن آمادهٔ آمریکا (NRMCA) دربارهٔ بتنریزی در هوای گرم خلاصه کرده، پنج عامل را در نظر میگیرد: دمای بالای هوا، دمای بالای بتن، رطوبت نسبی کم، سرعت باد زیاد و تابش شدید آفتاب. هر ترکیبی از این عوامل که به بتن تازه یا سختشده آسیب بزند، هوای گرم حساب میشود. بنابراین یک روز نهچندان داغ اما خشک و بادخیز هم میتواند در این دسته باشد.
گرما چند اثر همزمان دارد. بتن گرم برای رسیدن به همان اسلامپ آب بیشتری میخواهد و این آب اضافه مقاومت و دوام را پایین میآورد. همچنین اسلامپ زودتر افت میکند و بتن زودتر میگیرد؛ در نتیجه اکیپ برای پرداخت وقت کمتری دارد. سرانجام، روز گرمی که شب خنکی به دنبال دارد میتواند ترک حرارتی ایجاد کند.
حد مجاز دمای بتن تازه را مشخصات فنی پروژه و آییننامهای که پروژه به آن ارجاع داده تعیین میکند. از این رو پیش از شروع تابستان این عدد را با دستگاه نظارت روشن کنید.
چرا سطح بتن در بعدازظهر گرم ترک میخورد؟
بتن تازه آبانداختگی دارد؛ یعنی با نشست ذرات جامد، آب به سطح میآید. اما در روز گرم، خشک یا بادخیز، سرعت تبخیر از سطح ممکن است از سرعت آبانداختگی بیشتر شود. به گفتهٔ برگهٔ NRMCA دربارهٔ ترک جمعشدگی خمیری، در این حالت آبی که از سطح عقب مینشیند لایهٔ رویی را تحت کشش قرار میدهد. اگر بتن هنوز توان تحمل این کشش را نداشته باشد، ترک میخورد. وزش باد بیش از حدود ۸ کیلومتر در ساعت، رطوبت نسبی کم و دمای بالای هوا یا بتن، همه این خطر را بیشتر میکنند.
این ترکها معمولاً کمعمق و تقریباً موازیاند، با فاصلهٔ حدود ۳۰ تا ۹۰ سانتیمتر از هم، و بهندرت به لبهٔ دال میرسند. با این حال راه ورود آب و مواد مهاجم را باز میکنند و ترکهای بعدی میتوانند از همینجا شروع شوند.

دو نکته را اکیپها اغلب نادیده میگیرند. نخست، بعضی مخلوطها آبانداختگی بسیار کمی دارند؛ مانند بتن پرعیار، بتن حاوی میکروسیلیس یا ریزدانهٔ زیاد، و مقطعهای نازک. این مخلوطها حتی وقتی تبخیر کم است هم ممکن است ترک بخورند. دوم، هر چیزی که گیرش را عقب بیندازد، سطح را مدت بیشتری ضعیف نگه میدارد؛ از جمله مواد افزودنی کندگیرکننده که در طرحهای تابستانی رایجاند. به همین دلیل مخلوط کندگیر به محافظت سطحی بیشتری نیاز دارد، نه کمتر.
سهم الیاف در بتنریزی در هوای گرم
الیاف میکرو درست در همان ساعتهای اولی کار میکند که گرما بیشترین آسیب را میزند. NRMCA میگوید الیاف مصنوعی در مخلوط میتواند به بتن کمک کند تا وقتی هنوز بسیار ضعیف است، در برابر کشش مقاومت کند. همچنین در فهرست اقدامات پیشگیرانهاش، مصرف الیاف مصنوعی مطابق ASTM C1116 را آورده است. ACI نیز الیاف میکرو مصنوعی را اساساً برای کنترل ترک جمعشدگی خمیری میداند و سهمشان را در خواص بتن سختشده ناچیز میشمارد.
در عمل، این یعنی الیاف بتن pp تکرشتهای و ظریف که در کل مخلوط پخش شود. گرید PG MS-12 پلیگارد با دوز ۰٫۶ تا ۱٫۲ کیلوگرم در هر متر مکعب بتن مصرف میشود و در طولهای ۶، ۱۲ و ۱۸ میلیمتر عرضه میشود. اینکه کدام طول برای کدام کار مناسب است، در مقالهٔ طول الیاف پلی پروپیلن آمده است.
با این حال الیاف میکرو جلوی جمعشدگی ناشی از خشکشدن را در هفتههای بعد نمیگیرد و ترک حرارتیِ روز گرم و شب خنک را هم متوقف نمیکند. اگر دال پس از سختشدن به کنترل ترک نیاز دارد، این کار الیاف ماکرو سنتتیک با دوز طراحیشده است. حتی در آن صورت، الیاف جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را میگیرد، جایی که طراح اجازه دهد؛ و هرگز جای میلگرد سازهای را نمیگیرد.
کارهایی که الیاف جایشان را نمیگیرد
الیاف به سطح ضعیف کمک میکند یکپارچه بماند، اما شرایطی را که سطح را ضعیف کرده تغییر نمیدهد. به همین دلیل در بتنریزی در هوای گرم بقیهٔ اقدامات فهرست NRMCA همچنان لازماند، چون هر کدام مستقیماً با تبخیر یا زمانبندی سروکار دارند. جدول زیر سهم هر کدام را نشان میدهد.
| خطر | سهم الیاف | کاری که همچنان باید انجام شود |
| خشکشدن سطح پیش از گیرش | کمک به سطح ضعیف در برابر کشش | بادشکن، سایهبان، مهپاشی، پوشاندن سطح بین مراحل پرداخت |
| بتن گرم و افت سریع اسلامپ | ندارد | مصالح خنکتر، روانکننده یا کندگیرکننده، ساعتهای خنکتر |
| آب اضافه پای تراکمیکسر | ندارد؛ آب اضافه اثر الیاف را هم از بین میبرد | آب نه بیشتر از طرح اختلاط؛ افزودنی برای اسلامپ |
| از دست رفتن رطوبت پس از پرداخت | ندارد | شروع عملآوری بلافاصله پس از پرداخت، دستکم ۳ روز |
| ترک خشکشدگی و حرارتی در روزهای بعد | الیاف میکرو: بسیار کم. الیاف ماکرو: کنترل عرض ترک، اگر طراحی شده باشد | درز، عملآوری و طرح مهندس |
برنامهٔ بتنریزی تابستانی، مرحله به مرحله
پیش از بتنریزی
پیشبینی هوا را برای باد، رطوبت و دما ببینید، نه فقط بیشینهٔ دما. ACI 305R نموداری برای تخمین نرخ تبخیر دارد، اما NRMCA هشدار میدهد که این نمودار خطاناپذیر نیست. بنابراین برای بدترین بعدازظهر برنامه بریزید. اگر شرایط بحرانی است، بتنریزی را به اواخر بعدازظهر یا سر شب ببرید. در گرمای خیلی شدید اما شروع در صبح زود کنترل بهتری روی دمای بتن میدهد. سپس بادشکن و سایهبان را برپا کنید و بستر و قالبها را آبپاشی کنید، بدون اینکه آب در آنها جمع شود.
در بچینگ
از بچینگ بپرسید بتن را چطور خنک نگه میدارد. تولیدکنندهها روی سنگدانهها سایه میاندازند و آنها را آبپاشی میکنند، و میتوانند در ساخت بتن از آب سرد یا یخ استفاده کنند. همچنین روانکنندهها و مواد کندگیرکننده به کنترل افت اسلامپ و زمان گیرش کمک میکنند. زمان و روش افزودن الیاف را هم از قبل توافق کنید. ضابطهٔ ۱۲۰-۴، «دستورالعمل کنترل کیفی بتن حاوی الیاف پلیاولفین»، میخواهد بتن الیافی هنگام تحویل عاری از الیاف گلولهشده باشد؛ پس اجازه ندهید گرما و عجله زمان اختلاط را کوتاه کند.
روی دال
بتن را بیمعطلی بریزید و پرداخت کنید. مهپاشی را از سمتی انجام دهید که باد میآید، تا مه در هوای بالای سطح بماند، و تا شروع عملآوری ادامه دهید. اگر پرداخت متوقف شد، بین مراحل روی بتن را با گونی خیس یا نایلون پلیاتیلن بپوشانید. هرگز برای راحتترشدن پرداخت روی سطح آب نپاشید. صبر کنید تا آب روی سطح ناپدید شود و براقیاش برود، سپس پرداخت نهایی را شروع کنید. مالهکشی زودهنگام از علتهای رایج بیرونزدن الیاف از سطح است و ترتیب درست کار را در راهنمای الیاف روی سطح بتن آوردهایم.
پس از پرداخت
عملآوری را بلافاصله پس از پایان پرداخت شروع کنید. NRMCA دستکم ۳ روز عملآوری میخواهد: با گونی خیس زیر نایلون، با آب، یا با ترکیبات عملآوری غشاساز مایع. اگر مشخصات فنی پروژه مدت بیشتری خواسته، همان را رعایت کنید.

اسلامپ، آب و الیاف در روز گرم
در روز گرم دو عامل همزمان اسلامپ را پایین میآورند. گرما افت واقعی اسلامپ را سریعتر میکند و الیاف هم افتی ظاهری ایجاد میکند، چون رفتار جریان مخلوط را تغییر میدهد. به گفتهٔ ACI، الیاف ذاتاً آب بیشتری لازم ندارد و در دوزهای کم تا متوسط، روانکننده معمولاً اسلامپ را برمیگرداند. بنابراین جواب تراکمیکسرِ سفت، افزودنی است، نه شلنگ آب.
NRMCA همچنین توصیه میکند به بتنی که بیش از یک ساعت و نیم از ساختش گذشته آب اضافه نشود. آب اضافه نسبت آب به سیمان را بالا میبرد و در نتیجه جمعشدگی بیشتر و سطح ضعیفتری میدهد؛ یعنی همان لایهای که الیاف برای محافظتش آمده بود. در مقالهٔ ترک بتن الیافی آب اضافهٔ پای کار را در کنار علتهای رایج ترکخوردن دال آوردهایم.
سفارش الیاف برای بتنریزی تابستانی
بتنریزی در هوای گرم از برگهٔ سفارش شروع میشود، نه از روی دال. پیش از خرید الیاف بتن نوع قطعه، فصل اجرا و شرایط محیطی را بگویید و گرید، دوز و زمان اختلاط را کتبی بخواهید. پلیگارد همهٔ گریدها را از پلیپروپیلن ۱۰۰٪ نو میسازد و هر بچ تولید گواهی کنترل کیفیت خودش را دارد. تیم فنی ما دوز را رایگان از روی مقطع، بارگذاری و شرایط محیطی طراحی میکند و نمونهٔ رایگان برای ساخت آزمایشی میفرستد. اگر تازه با این مصالح آشنا میشوید، از صفحهٔ الیاف بتن شروع کنید.
پرسشهای متداول
آیا الیاف جلوی ترک جمعشدگی خمیری را در هوای گرم میگیرد؟
الیاف میکرو به سطح ضعیف بتن تازه کمک میکند کشش را تحمل کند و یکی از اقدامات شناختهشده است. اما کنار بادشکن، سایهبان، مهپاشی و عملآوری بهموقع کار میکند، نه بهجای آنها، چون سرعت تبخیر را کم نمیکند.
اگر بتن الیافی در گرما سفت شد، میشود آب اضافه کرد؟
خیر. الیاف ذاتاً آب بیشتری لازم ندارد و روانکننده معمولاً اسلامپ را برمیگرداند. NRMCA هم توصیه میکند به بتنی که بیش از یک ساعت و نیم از ساختش گذشته آب اضافه نشود.
دوز الیاف میکرو برای دال تابستانی چقدر است؟
گرید PG MS-12 پلیگارد با دوز ۰٫۶ تا ۱٫۲ کیلوگرم در هر متر مکعب بتن مصرف میشود. دوز دقیق را تیم فنی از روی مقطع، بارگذاری و شرایط محیطی تعیین میکند.
بهترین ساعت بتنریزی در هوای گرم کدام است؟
وقتی شرایط بحرانی است، NRMCA شروع در اواخر بعدازظهر یا سر شب را پیشنهاد میکند. در گرمای خیلی شدید، شروع در صبح زود کنترل بهتری روی دمای بتن میدهد.
با الیاف میشود مدت عملآوری را کم کرد؟
خیر. عملآوری را بلافاصله پس از پرداخت شروع کنید و دستکم ۳ روز، یا هر مدتی که مشخصات فنی پروژه خواسته، ادامه دهید. الیاف آب را در بتن نگه نمیدارد.