الیاف فولادی یا الیاف ماکرو سنتتیک؟ هیچکدام در همهٔ کارها برنده نیست. هر دو الیاف ماکرو هستند و هر دو بعد از باز شدن ترک، بار را از یک طرف آن به طرف دیگر میرسانند. الیاف فولادی سختتر است و درست بعد از ترکخوردن، بار را نگه میدارد. در مقابل، الیاف ماکرو سنتتیک زنگ نمیزند، در هر متر مکعب وزن بسیار کمتری دارد و روی رویهٔ تمامشده لکهٔ زنگ نمیگذارد. بنابراین انتخاب درست از نوع قطعه، شرایط محیطی و مقاومت پسماندی که طراح خواسته به دست میآید. همچنین هر دو باید با یک آزمون سنجیده شوند.
وجه مشترک دو الیاف و جایی که راهشان جدا میشود
استاندارد ASTM C1116 بتن الیافی را بر اساس جنس الیاف دستهبندی میکند. بتن با الیاف فولادی نوع I و بتن با الیاف مصنوعی نوع III است؛ همان فهرستی که راهنمای انجمن ملی بتن پیشساختهٔ آمریکا (NPCA) آورده است. در هر دو حالت، الیافی که روی بتن سختشده اثر میگذارد الیاف ماکرو است. الیاف میکرو محصول جداگانهای برای جمعشدگی خمیری است و جای آرماتور فولادی را نمیگیرد.
اما رفتار این دو خانواده بعد از اولین ترک فرق دارد. پژوهشی داوریشده از دانشگاه شارجه این تفاوت را توضیح میدهد. در الیاف فولادی، ظرفیت کششی بعد از ترک فقط کمی افت میکند و سپس آرام کم میشود. در الیاف سنتتیک، بار در لحظهٔ ترکخوردن ناگهان پایین میآید. سپس با لغزش الیاف و درگیری بیشترشان با بتن، دوباره بالا میرود و به قلهٔ دوم میرسد.
همین مقاله دربارهٔ بتن با الیاف ماکرو سنتتیک یادآوری میکند که بیشتر مدلهای طراحی ابتدا بر پایهٔ دادههای الیاف فولادی ساخته شدهاند. به همین دلیل اگر طراح شما از یکی از این مدلها استفاده میکند، بپرسید الیاف سنتتیک را چطور در آن وارد کرده است. هیچکدام از این دو الیاف در دوز معمول، مقاومت فشاری را محسوس تغییر نمیدهد؛ ضابطهٔ ۱۲۰-۴ نیز برای الیاف پلیاولفین همین را میگوید. برای آشنایی بیشتر با گزینهٔ فلزی، مقالهٔ الیاف فولادی بتن چیست؟ را ببینید.
دوز و وزن؛ چرا کیلو با کیلو مقایسه نمیشود
مؤسسهٔ بتن آمریکا (ACI) برای دال روی زمین حداقل دوز تعیین کرده است. طبق راهنمای ACI دربارهٔ حداقل دوز الیاف، این حداقل برای الیاف ماکرو سنتتیک ۱٫۸ کیلوگرم در متر مکعب، یعنی ۰٫۲ درصد حجمی است. برای الیاف فولادی ۹ تا ۱۲ کیلوگرم در متر مکعب، یعنی ۰٫۱۱ تا ۰٫۱۵ درصد حجمی است. بنابراین حداقل فولادی حجم کمتری از بتن را پر میکند، اما وزنش پنج تا نزدیک هفت برابر است.
برای مثال، الیاف ما در کیسههای محلول در آب ۳ و ۵ کیلوگرمی عرضه میشود که کامل داخل میکسر میرود. همچنین معنایش این است که قیمت هر کیلو چیزی نمیگوید. به جای آن، هزینهٔ دوزی را مقایسه کنید که مشخصات فنی را برآورده میکند؛ روشش را در مقالهٔ هزینه الیاف بتن در هر متر مکعب توضیح دادهایم.
هر دو نوع اگر مخلوط خشک باشد یا ریزدانه کم داشته باشد، در میکسر دچار گلولهشدن الیاف میشوند. NPCA اضافه میکند که الیاف فولادی وقتی با آهنگ یکنواخت وارد مخلوط نشود هم گلوله میشود. مخلوط آزمایشی پیش از بتنریزی این مشکل را نشان میدهد.
| موضوع | الیاف فولادی | الیاف ماکرو سنتتیک |
| حداقل دوز در دال روی زمین (ACI) | ۹ تا ۱۲ کیلوگرم در متر مکعب | ۱٫۸ کیلوگرم در متر مکعب |
| بار درست بعد از اولین ترک | افت کم، سپس کاهش آرام | افت ناگهانی، سپس بالا رفتن تا قلهٔ دوم |
| الیاف بیرونمانده روی سطح | تا عمق کربناته شدن زنگ میزند و لکهٔ کوچک میگذارد | زنگ نمیزند |
| آزمون تیر برای دال و پیشساخته | ASTM C1609 | ASTM C1609 |
| آزمون پانل برای شاتکریت | ASTM C1550 | ASTM C1550 |
الیاف فولادی یا الیاف ماکرو سنتتیک در دال روی زمین
در کف صنعتی یا دال محوطه، به گفتهٔ ACI هر دو الیاف در حداقل دوزشان ترکهای جمعشدگی و حرارتی را کنترل میکنند. دوزهای بالاتر نیز ظرفیت خمشی پس از ترک را بالا میبرد. گرید ما برای این کار PG MF-54 است، با دوز ۳ تا ۷ کیلوگرم در متر مکعب که از روی مقطع، بارگذاری و شرایط محیطی طراحی میشود. مشخصات این گرید را در صفحهٔ الیاف ماکرو بتن ببینید.
هر کدام میتواند جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را بگیرد، جایی که طراح اجازه دهد. اما هیچکدام جای میلگرد سازهای را نمیگیرد. درزها هم سر جایشان میمانند، چون الیاف عرض ترک را کنترل میکند ولی جلوی جمعشدگی را نمیگیرد. فاصله و زمان برش درز را در مقالهٔ درز در دال بتن الیافی آوردهایم.
سطح بتن جایی است که این دو از هم جدا میشوند. NPCA توضیح میدهد که الیاف فولادی روی سطح تا عمق کربناته شدن بتن زنگ میزند و لکههای کوچک قرمز میگذارد. همچنین میگوید این مسئله ظاهری است و خطری برای ظرفیت سازه ندارد، چون الیاف عمیقتر محافظت میشوند. با این حال روی بتن پولیششده یا کف با پوشش اپوکسی، کارفرما همین لکهها را میبیند. الیاف سنتتیک زنگ نمیزند؛ اما اگر مالهکشی زود شروع شود، بیرونزدن الیاف از سطح پیش میآید. بنابراین ترتیب پرداخت با هر دو الیاف مهم است.

شاتکریت و پوشش تونل
شاتکریت قدیمیترین میدان رقابت این دو الیاف است. راهنمای ACI برای شاتکریت الیافی هر دو را پوشش میدهد. طبق این راهنما، شاتکریت با الیاف فولادی از اوایل دههٔ ۱۹۷۰ در آمریکای شمالی به کار رفته است. در مقابل، الیاف ماکرو سنتتیک برای شاتکریت در میانهٔ دههٔ ۱۹۹۰ ساخته شد و در معدن و پایدارسازی شیب مصرف شده است.
آزمون پوشش تونل، ASTM C1550 یا همان پانل گرد است. در این آزمون پانل از مرکز بارگذاری میشود و انرژی جذبشده تا خیزهای مشخص اندازهگیری میشود. بنابراین الزام را بر حسب همین جذب انرژی در یک خیز معین بنویسید و اجازه دهید هر الیاف با دوز خودش به آن برسد. ضابطهٔ ۱۲۰-۴ نیز C1550 را در کنار C1609 و C1399 از آزمونهای خمشی بتن الیافی میآورد. بازهٔ دوز گرید PG SC-48 ما ۴ تا ۹ کیلوگرم در متر مکعب است و جزئیاتش در صفحهٔ شاتکریت و تونل آمده است.
پسریز و سایش پمپ و شلنگ هم در شاتکریت هزینه دارد. راهنمای ACI پسریز را موضوعی جداگانه بررسی کرده است. با این حال عدد آن به دستگاه، مخلوط و اپراتور نازل بستگی دارد. به همین دلیل هر دو را در پانلهای آزمایشی روی دستگاه خودتان اندازه بگیرید، نه از روی بروشور.

قطعات پیشساخته و نما
در کارگاه پیشساخته، ظاهر رویهٔ تمامشده به اندازهٔ مقاومت اهمیت دارد. به گفتهٔ NPCA، الیاف فولادی بیرونمانده روی سطح، حتی نوع گالوانیزه یا ضدزنگ، ممکن است پس از مدتی نشانههای خوردگی نشان دهد. روی پانل نما، کارفرما همین لکهها را عیب میداند.
برای نما و قطعات نازک پیشساخته، گرید PG PC-40 با دوز ۲ تا ۵ کیلوگرم در متر مکعب به کار میرود. توصیهٔ کلی NPCA برای اختلاط، دستکم ۳ تا ۵ دقیقه با سرعت بالا یا دستکم ۷۰ دور در تراکمیکسر است. همچنین میگوید الیاف بهندرت در همان ابتدای بچینگ اضافه میشود. کاربردهای این گرید را در صفحهٔ پیشساخته و نما ببینید.
دو پیشنهاد را چطور منصفانه مقایسه کنیم
برای اینکه انتخاب میان الیاف فولادی یا الیاف ماکرو سنتتیک منصفانه باشد، هر دو باید با یک آزمون، یک اندازهٔ نمونه و نقاط خیز یکسان سنجیده شوند. در آزمون تیر، ASTM C1609 مقاومت پسماند را در خیزهای معین گزارش میکند که معمولاً با L/600 و L/150 نوشته میشود. برای شاتکریت، جذب انرژی پانل گرد C1550 ملاک است. سپس از هر فروشنده گزارش آزمون را در همان دوزی بخواهید که پیشنهاد داده است.
ابتدا مقاومت پسماند یا جذب انرژی لازم طرح را بنویسید و سپس دوزی را بخواهید که به آن میرسد.
سپس بررسی کنید روش آزمون در گزارش، همان روشی باشد که مشخصات فنی نام برده است.
همچنین هزینهٔ کل دوز در هر متر مکعب را همراه با جابهجایی و پرداخت حساب کنید، نه قیمت کیلو را.
در نهایت یک مخلوط آزمایشی با سنگدانه و افزودنی خودتان بسازید.
ضابطهٔ ۱۲۰-۴، یعنی «دستورالعمل کنترل کیفی بتن حاوی الیاف پلیاولفین»، برای الیاف ماکرو مقاومت کششی بیش از ۳۴۵ مگاپاسکال و دستکم ۵۸۱ دنیر میخواهد. البته این ضابطه فقط دربارهٔ الیاف پلیاولفین است و الیاف فولادی را در بر نمیگیرد.
پیش از خرید الیاف بتن، پلیگارد در صورت درخواست گزارش آزمون را برای روشی که مشخصات فنی نام برده صادر میکند. هر بچ تولید نیز گواهی کنترل کیفیت خودش را دارد. تیم فنی ما دوز را رایگان از روی مقطع، بارگذاری و شرایط محیطی طراحی میکند و نمونهٔ رایگان برای مخلوط آزمایشی میفرستد. گریدها و بازهٔ دوز همهٔ الیاف پلیمری بتن ما در یک جدول آمده است. اگر هنوز میان خانوادههای الیاف انتخاب میکنید، از صفحهٔ الیاف بتن شروع کنید.
پرسشهای متداول
الیاف فولادی قویتر است یا الیاف ماکرو سنتتیک؟
الیاف فولادی سختتر است و بعد از اولین ترک فقط کمی افت میکند، در حالی که بار در الیاف ماکرو سنتتیک ناگهان پایین میآید و سپس تا قلهٔ دوم بالا میرود. اینکه کدام برای کار شما مناسب است به مقاومت پسماند لازم طرح بستگی دارد که باید با یک آزمون (ASTM C1609 یا C1550) و در دوز پیشنهادی هر فروشنده سنجیده شود.
چرا دوز الیاف ماکرو سنتتیک بر حسب کیلوگرم خیلی کمتر از الیاف فولادی است؟
چون فولاد بسیار چگالتر است. حداقل دوز ACI برای دال روی زمین، ۱٫۸ کیلوگرم در متر مکعب (۰٫۲ درصد حجمی) برای الیاف ماکرو سنتتیک و ۹ تا ۱۲ کیلوگرم (۰٫۱۱ تا ۰٫۱۵ درصد حجمی) برای الیاف فولادی است؛ یعنی حداقل فولادی حجم کمتری را پر میکند اما پنج تا نزدیک هفت برابر وزن دارد.
آیا الیاف فولادی در بتن زنگ میزند؟
الیاف فولادی روی سطح تا عمق کربناته شدن بتن زنگ میزند و لکههای کوچک قرمز میگذارد. NPCA این را مسئلهای ظاهری میداند نه خطری برای ظرفیت، چون الیاف عمیقتر محافظت میشوند. الیاف ماکرو سنتتیک زنگ نمیزند.
آیا الیاف فولادی یا سنتتیک جای میلگرد را میگیرد؟
خیر. هر دو میتوانند جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را بگیرند، جایی که طراح اجازه دهد، اما هیچکدام جای میلگرد سازهای را نمیگیرد.