الیاف آسفالت مقدار کمی الیاف کوتاه است که در کارخانهٔ آسفالت و بر حسب درصد وزنی مخلوط به بتن آسفالتی گرم اضافه میشود. در مخلوطهای پرقیر، الیاف کمک میکند قیر روی سنگدانه بماند و در سیلو و کامیون پایین نریزد. در مخلوطهای دیگر نیز میتواند مقاومت در برابر ترک و شیارشدگی را بالا ببرد. اما این بهبود به سنگدانه، قیر و دانهبندی شما بستگی دارد؛ بنابراین ابتدا باید در آزمایشگاه و روی مخلوط خودتان ثابت شود. گرید آسفالتی پلیگارد، PG AS-20، الیافی ۲۰ میلیمتری با دوز ۰٫۰۵ تا ۰٫۳ درصد وزن مخلوط است.
الیاف آسفالت در مخلوط چه میکند؟
الیاف در آسفالت دو کار جدا از هم دارد. نخست، قیر را تا وقتی مخلوط داغ و متراکمنشده است سر جایش نگه میدارد. سپس، بعد از تراکم، لایه را در برابر رشد ترک تقویت میکند.
نگهداشتن قیر و کنترل ریزش قیر
نمونهٔ آشنا، آسفالت با استخوانبندی سنگدانهای یا SMA است؛ مخلوطی با دانهبندی گسسته. طبق گزارش فنی ادارهٔ بزرگراههای فدرال آمریکا (FHWA) دربارهٔ آسفالت SMA، این مخلوط ۷۰ تا ۸۰ درصد سنگدانهٔ درشت و ۶ تا ۷ درصد قیر دارد. چون قیرش از مخلوطهای معمولی بیشتر است، در سیلو و هنگام حمل مستعد ریزش قیر است. به همین دلیل مقدار کمی الیاف به آن اضافه میکنند: حدود ۰٫۳ درصد الیاف سلولزی، یا ۰٫۳ تا ۰٫۴ درصد الیاف معدنی. در نتیجه شبکهٔ الیاف، لایهٔ قیر را تا رسیدن غلتک روی سنگدانه نگه میدارد.
پژوهشهای دانشگاهی در ایران نیز همین مسیر را رفتهاند. برای مثال، در پژوهشی از دانشگاه تربیت مدرس، مخلوطهای SMA حاوی الیاف نخل خرما و تهسیگار با آزمون ریزش قیر، حساسیت رطوبتی و شیارشدگی بررسی شدهاند.
تقویت لایهٔ متراکمشده
الیاف آسفالت در بتن آسفالتی گرم معمولی کار دیگری میکند. در این حالت الیاف در کل لایه پخش میشود و در برابر رشد ترک مقاومت میکند. برای نمونه، دانشگاه ایالتی آریزونا چند مطالعه روی ترکیب الیاف پلیپروپیلن و آرامید را جمعبندی کرده است. در آزمونهای خمشی و شکست، بتن آسفالتی الیافی بهتر از مخلوط شاهد در برابر ایجاد و رشد ترک ایستاد. نتایج سختی نیز به مقاومت بهتر در برابر شیارشدگی و ترک خستگی اشاره داشت.
با این حال نتیجه همیشه یکطرفه نیست. پژوهشی از دانشگاه زنجان و دانشگاه آزاد کرمانشاه، الیاف پلیپروپیلن را در لایهٔ بیندر روسازی آسفالتی آزمایش کرده است. طبق این مطالعه، الیاف مقاومت مخلوط را بالا برد و پتانسیل شیارشدگی را کم کرد. اما همین الیاف حساسیت آسفالت در برابر رطوبت را هم افزایش داد. یعنی یک ویژگی بهتر میشود، در حالی که ویژگی دیگری بدتر میشود. به همین دلیل هر ادعایی دربارهٔ الیاف باید روی مخلوط خودتان آزموده شود.
آنچه الیاف انجام نمیدهد
الیاف، قیر اصلاحشده نیست. قیر اصلاحشده با پلیمر خودِ قیر را تغییر میدهد، در حالی که الیاف مخلوط را پایدار و مسلح میکند. در واقع گزارش FHWA میگوید مطالعات نشان دادهاند قیر اصلاحشده با پلیمر همراه با الیاف، دوام و مقاومت در برابر شیارشدگی و ترک را بیشتر میکند. بنابراین این دو را مکمل هم بدانید، نه جایگزین هم. همچنین الیاف نمیتواند لایهٔ زیرین ضعیف، تراکم ناکافی یا دانهبندی نادرست را جبران کند.
الیاف آسفالت کجا به کار میآید؟
الیاف جایی ارزش دارد که مخلوط ضعف مشخصی دارد و آزمایشگاه میتواند آن را اندازه بگیرد. موارد رایج از جمله اینهاست:
SMA و دیگر مخلوطهای پرقیر با دانهبندی گسسته، که خطر اصلیشان ریزش قیر است.
رویههایی زیر ترافیک کند و سنگین که همیشه از یک مسیر عبور میکند، مانند خطوط اتوبوس، تقاطعها و محوطهٔ بنادر، که نگرانی اصلیشان شیارشدگی است.
روکش آسفالتی روی رویهٔ ترکخورده یا درزدار، که هدف آن کند کردن بالا آمدن ترک انعکاسی است.
از سوی دیگر، الیاف تنها راه کنترل ریزش قیر نیست. برای مثال FHWA از پروژههای آزمایشی SMA بدون الیاف گزارش میدهد. در این پروژهها فناوری آسفالت نیمهگرم و دمای تولید پایینتر، ریزش قیر را بدون الیاف مهار کرد. اگر تنها مشکل شما ریزش قیر است، این راه را نیز بسنجید.
مقدار مصرف الیاف آسفالت بر حسب وزن مخلوط
آسفالت با تن تولید و فروخته میشود؛ بنابراین دوز الیاف هم از وزن مخلوط پیروی میکند. بازهٔ PG AS-20 از ۰٫۰۵ تا ۰٫۳ درصد وزن کل مخلوط است. در نتیجه حساب ساده است:
| جای دوز در بازه | دوز (درصد وزن مخلوط) | الیاف در هر تن مخلوط | مقدار برای یک بچ دوتنی |
| پایین بازه | ۰٫۰۵ درصد | ۰٫۵ کیلوگرم | ۱ کیلوگرم |
| کم | ۰٫۱ درصد | ۱ کیلوگرم | ۲ کیلوگرم |
| میانه | ۰٫۲ درصد | ۲ کیلوگرم | ۴ کیلوگرم |
| بالای بازه | ۰٫۳ درصد | ۳ کیلوگرم | ۶ کیلوگرم |
پیش از شروع تولید، مطمئن شوید آزمایشگاه، کارخانه و تأمینکنندهٔ الیاف همه از یک مبنا حرف میزنند. درصد وزن کل مخلوط با درصد وزن قیر یکی نیست و اگر این دو جابهجا شوند، دوز چندین برابر عوض میشود. همچنین الیاف بیشتر لزوماً بهتر نیست. به همین دلیل جای مخلوط شما در این بازه را ارزیابی آزمایشگاهی تعیین میکند و کارخانه همان دوز را ثابت نگه میدارد.
افزودن الیاف در کارخانهٔ آسفالت
الیاف در کارخانه به مخلوط اضافه میشود، نه سر کار. برای مثال اگر کارخانه با میکسر ناپیوسته (بچ) کار میکند، الیاف داخل همان میکسر ریخته میشود. اما در کارخانهای که دراممیکسر دارد، به یک نقطهٔ تغذیه روی درام نیاز است. در هر دو حالت نرخ تغذیه از وزن مخلوط پیروی میکند و زمان اختلاط در راهاندازی کنترل میشود. در واقع موفقیت یا شکست الیاف آسفالت در همین کارخانه رقم میخورد.

چند عادت ساده در کارخانه دوز را درست نگه میدارد:
الیاف هر بچ را وزن کنید، یا دستگاه تغذیه را با تناژ تولید کالیبره کنید.
دوز را روی برگهٔ بار، کنار شمارهٔ طرح اختلاط ثبت کنید.
الیاف را تا زمان مصرف خشک و دربسته نگه دارید.
چند بار اول را هنگام تخلیه ببینید؛ گلولهشدن الیاف یعنی نقطهٔ تغذیه یا زمان اختلاط باید عوض شود.
دما نیز مهم است. نقطهٔ ذوب پلیپروپیلن ۱۶۰ تا ۱۷۰ درجهٔ سانتیگراد است (مقدار اسمی پلیمر پایه). بنابراین این عدد را با دمای اختلاط و تخلیهٔ کارخانهٔ خودتان مقایسه کنید. سپس از سازندهٔ الیاف بپرسید الیافش در این دماها چه رفتاری دارد و پاسخ را در آزمایش تأیید کنید. با این حال دمای تراکم و الگوی غلتکزنی را پیش از کار اصلی در یک قطعهٔ آزمایشی تأیید کنید.
پیش از تجویز الیاف آسفالت چه آزمایشهایی لازم است؟
مخلوط الیافی را کنار مخلوط شاهد بیازمایید. سنگدانه، قیر و دانهبندی هر دو یکی باشد، تا تنها تفاوت، الیاف باشد. سپس آزمونهایی را انجام دهید که با مشکل شما جور است:
ریزش قیر. استاندارد ASTM D6390 مقدار قیری را که از مخلوط متراکمنشده در دمای تولید جدا میشود اندازه میگیرد. این آزمون بهویژه برای SMA و آسفالت با فضای خالی زیاد کاربرد دارد. AASHTO T 305 نیز همین ویژگی را میسنجد.
شیارشدگی و خسارت رطوبتی. آزمون مسیر چرخ هامبورگ (AASHTO T 324) چرخی بارگذاریشده را روی نمونههای غوطهور در آب رفتوبرگشت میدهد و عمق شیار را ثبت میکند.
ترکخوردگی. ASTM D8225، آزمون ترکخوردگی کشش غیرمستقیم در دمای متوسط، برای مخلوط یک شاخص تحمل ترک میدهد.
حساسیت رطوبتی. آزمون رطوبتیای را که مشخصات فنی پروژه نام برده انجام دهید. همان طور که پژوهش زنجان نشان داد، الیاف میتواند این نتیجه را بدتر کند.
استقامت مارشال. اگر طرح اختلاط شما به روش مارشال است، استقامت مارشال را هم برای هر دو مخلوط بسنجید.

معیار قبولی را پیش از ساختن اولین نمونه بنویسید. اگر مخلوط الیافی در ویژگی موردنظرتان از شاهد بهتر بود و در بقیه عقب نماند، دلیل محکمی دارید. در غیر این صورت دوز را عوض کنید یا الیاف را کنار بگذارید.
از تأمینکنندهٔ الیاف چه بخواهید؟
در مجموع بررسیهای خرید الیاف بتن اینجا هم به کار میآید. نخست بپرسید پلیمر نو است یا بازیافتی؛ راهنمای تشخیص الیاف بتن اصل شش آزمون پیش از خرید را آورده است. سپس بپرسید طول الیاف چطور کنترل میشود، چون پرسشهای مقالهٔ طول الیاف پلی پروپیلن اینجا هم مطرح است. در ادامه برگهٔ فنی، گواهی کنترل کیفیت هر بچ تولید و نمونهای به اندازهٔ کل برنامهٔ آزمایشگاهی بخواهید.
PG AS-20 از همان پلیپروپیلن صددرصد نو ساخته میشود که در الیاف بتن pp پلیگارد به کار میرود. پلیگارد سیستم کیفیت ISO 9001 و آزمایشگاه داخلی دارد و هر بچ تولید گواهی کنترل کیفیت خودش را دارد. همچنین نمونهٔ رایگان برای آزمایش و، در صورت درخواست، گزارش آزمون به روشی که مشخصات شما نام برده ارسال میکنیم. جزئیات بیشتر این گرید در صفحهٔ الیاف آسفالت پلیگارد آمده است. برای نمونه و پیشفاکتور به صفحهٔ خرید الیاف بتن سر بزنید؛ اگر هم الیاف برایتان تازه است، از صفحهٔ الیاف بتن شروع کنید.
پرسشهای متداول
مقدار مصرف الیاف آسفالت چقدر است؟
دوز از وزن مخلوط پیروی میکند. برای PG AS-20 بازه ۰٫۰۵ تا ۰٫۳ درصد وزن کل مخلوط است، یعنی ۰٫۵ تا ۳ کیلوگرم در هر تن. جای مخلوط شما در این بازه را ارزیابی آزمایشگاهی روی مصالح خودتان تعیین میکند.
آیا الیاف جای قیر اصلاحشده با پلیمر را میگیرد؟
خیر. قیر اصلاحشده با پلیمر خود قیر را تغییر میدهد، در حالی که الیاف مخلوط را پایدار و مسلح میکند. این دو اغلب با هم مصرف میشوند، نه یکی بهجای دیگری.
الیاف در کجا به مخلوط آسفالتی اضافه میشود؟
در کارخانهٔ آسفالت، نه سر کار: داخل میکسر کارخانههای بچ یا از یک نقطهٔ تغذیه روی دراممیکسر. نرخ تغذیه از وزن مخلوط پیروی میکند و زمان اختلاط در راهاندازی کنترل میشود.
کدام آزمونها نشان میدهد الیاف به آسفالت کمک کرده است؟
مخلوط الیافی را کنار همان مخلوط بدون الیاف بیازمایید: ریزش قیر (ASTM D6390 یا AASHTO T 305) برای SMA، آزمون مسیر چرخ هامبورگ برای شیارشدگی، ASTM D8225 برای ترکخوردگی و آزمون رطوبتیای که مشخصات پروژه نام برده است.