در دال روی زمین، مش فولادی معمولاً برای تحمل بار نیست؛ کارش این است که ترکهای جمعشدگی و حرارتی را بسته نگه دارد. بنابراین پرسش اصلی دربارهٔ مصرف الیاف به جای مش فولادی این است که کدامیک واقعاً این کار را در دال شما انجام میدهد. مش فقط وقتی کار میکند که در ارتفاع درست بماند، و در بسیاری از کارگاهها نمیماند. الیاف ماکرو سنتتیک با دوز طراحیشده جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را میگیرد، جایی که طراح اجازه دهد. اما الیاف میکرو این کار را نمیکند و هیچ الیافی جای میلگرد باربر را نمیگیرد.
مش فولادی در دال روی زمین چه کاری میکند؟
بتن هنگام خشکشدن جمع میشود و با تغییر دما حرکت میکند. چون بتن در کشش ضعیف است، دالی که بستر یا دیوار جلوی حرکتش را بگیرد ترک میخورد. مش جلوی این ترک را نمیگیرد. در واقع از روی ترک عبور میکند و دو لبهٔ آن را کنار هم نگه میدارد تا ترک مویی بماند و به عیب تبدیل نشود.
مؤسسهٔ بتن آمریکا (ACI) در راهنمای کنترل عرض ترک سه ابزار را برای این کار نام میبرد: میلگرد، مش سیمی و الیاف ماکرو. هر سه برای ترکهای ناشی از جمعشدگی، تنش حرارتی و عوامل غیرسازهای است. به همین دلیل مقایسه باید از همینجا شروع شود. هر دو گزینه عرض ترک را کنترل میکنند و هیچکدام جلوی ترکخوردن را نمیگیرد. بنابراین دال همچنان به درز انقباضی نیاز دارد؛ این موضوع را در مقالهٔ درز در دال بتن الیافی باز کردهایم.
مش در عمل کجا قرار میگیرد؟
مش یک ضعف بزرگ دارد. فقط در همان صفحهای کار میکند که در آن نشسته، و نقشه برای این صفحه ارتفاع مشخصی تعیین کرده است. اگر ورق مش هنگام بتنریزی پایین برود، دیگر جایی نیست که طراح فرض کرده است. در نتیجه کاری که از آن انتظار میرفت را خیلی کمتر انجام میدهد.
پاسخ ACI دربارهٔ جایگذاری مش جوشی دو عادت رایج را رد میکند. نخست، طبق ACI 302.1R نباید مش را روی زمین پهن کرد و بعد از ریختن بتن بالا کشید. همچنین نباید مش را بعد از بتنریزی با پا داخل بتن فرو برد. افزون بر این، ACI میخواهد اسپیسرها آنقدر نزدیک به هم باشند که رفتوآمد کارگرها مش را از جایش جابهجا نکند.

هر کس بتنریزی یک کف را از نزدیک دیده باشد، دلیلش را میداند. کارگرها روی مش راه میروند، شلنگ پمپ روی آن کشیده میشود و ورقهای سبک بین اسپیسرها خم میشوند. فرقی هم نمیکند که مش آماده و جوشی باشد یا شبکهٔ میلگردی که سر کار بسته شده است. اگر مش روی بستر بخوابد، پس از بتنریزی کسی آن را نمیبیند؛ با این حال دال طوری ترک میخورد که انگار مشی در کار نبوده است.
الیاف به جای مش فولادی؛ مقایسه در کنترل ترک
الیاف مرحلهٔ جایگذاری را حذف میکند. به جای یک ورق در یک صفحه، رشتهها در تمام ضخامت دال پخش میشوند. در نتیجه هر جا ترک باز شود، نزدیک سطح یا نزدیک کف دال، الیاف از رویش عبور میکند. ارتفاعی برای نگهداشتن نیست و اسپیسری هم نیست که زیر پا جابهجا شود.
با این حال مقایسه یکطرفه نیست. مش سطح مقطع مشخصی از فولاد پیوسته را از روی هر ترک عبور میدهد و مهندسان سابقهٔ طولانی در طراحی با آن دارند. در مقابل، الیاف با تعداد بسیار زیادی رشتهٔ کوتاه کار میکند؛ پس سهم آن را آزمون نشان میدهد، نه سطح مقطع میلگرد. جدول زیر خلاصهٔ این مقایسه است.
| موضوع | مش فولادی | الیاف ماکرو سنتتیک |
| محل اثر | یک صفحه، آن هم اگر سر جایش بماند | تمام ضخامت دال |
| کار در کارگاه | برش، حمل، پهنکردن روی اسپیسر، نگهداشتن هنگام بتنریزی | افزودن در بچینگ یا داخل تراکمیکسر |
| خوردگی | حفاظت فولاد به پوشش بتن بستگی دارد | پلیپروپیلن خورده نمیشود |
| نحوهٔ مشخصکردن | قطر میلگرد و فاصلهٔ شبکه | گرید، دوز بر حسب کیلوگرم در متر مکعب و آزمون مقاومت پسماند |
| کاری که هرگز نمیکند | جلوگیری از ترک یا حذف درز | جلوگیری از ترک، حذف درز یا جایگزینی میلگرد |
الیاف میکرو جای مش را نمیگیرد
رایجترین اشتباه همینجاست. ACI الیاف میکرو را اساساً برای ترک جمعشدگی خمیری میداند و میگوید این الیاف به بتن سختشده چیز زیادی اضافه نمیکند. الیاف بتن pp تکرشتهای، مانند PG MS-12 با دوز ۰٫۶ تا ۱٫۲ کیلوگرم در متر مکعب، از سطح بتن در ساعتهای اول محافظت میکند. اما کار مش را در دال سختشده بر عهده نمیگیرد.
الیاف ماکرو با دوز طراحیشده
الیاف ماکرو برای بهبود رفتار بتن سختشده است، به ویژه پس از ترکخوردن. راهنمای ACI دربارهٔ حداقل دوز الیاف، حداقل الیاف ماکرو مصنوعی در دال روی زمین را حدود ۱٫۸ کیلوگرم در متر مکعب میداند. کمتر از این مقدار، الیاف کافی در بتن نیست و بتن مثل بتن ساده رفتار میکند. همچنین به گفتهٔ ACI، دوزهای بالاتر ظرفیت خمشی و چقرمگی پس از ترک را بیشتر میکند. بنابراین دوزی که جای مش را میگیرد از طراحی میآید، نه از حداقل.
در سبد پلیگارد، PG EC-45 با دوز ۲ تا ۴ کیلوگرم در متر مکعب برای کنترل ترک است، نه جایگزینی کامل آرماتور. در مقابل، PG MF-54 با دوز ۳ تا ۷ کیلوگرم در متر مکعب گرید کفسازی صنعتی و دال روی زمین است. ضابطهٔ ۱۲۰-۴ نیز برای الیاف ماکرو سنتتیک مقاومت کششی بیش از ۳۴۵ مگاپاسکال را لازم میداند. مشخصات همهٔ گریدها در صفحهٔ الیاف پلیمری بتن آمده است.
هزینهٔ اجراشده؛ کل کار را مقایسه کنید
کنار هم گذاشتن قیمت یک برگ مش و قیمت یک کیسه الیاف چیزی نشان نمیدهد. برای تصمیم دربارهٔ الیاف به جای مش فولادی، هزینهٔ هر کدام را وقتی در دال نشسته حساب کنید. نخست برای مش همهٔ ردیفها را بنویسید: خود مش، برش، حمل، اسپیسر، دستمزد پهنکردن و بستن، و زمانی که گروه اجرا پیش از شروع بتنریزی صرف میکند. سپس برای الیاف بنویسید: دوز ضرب در حجم بتن، به علاوه هر تغییری در افزودنی یا زمان اختلاط.

هر دو فهرست را با نرخهای پروژهٔ خودتان حساب کنید، چون دستمزد و قیمت فولاد از کاری به کار دیگر فرق میکند. روش این حساب را در مقالهٔ هزینه الیاف بتن در هر متر مکعب آوردهایم. با این حال یک قاعده همهجا درست است. اگر نقشه مش را نگه دارد و الیاف را هم اضافه کند، الیاف یک ردیف اضافه در بودجه است، نه صرفهجویی.
چه وقت الیاف ماکرو جای مش را میگیرد؟
جایگزینی مش با الیاف تصمیم طراحی است؛ کاری نیست که بچینگ یا گروه اجرا خودشان انجام دهند. مصرف الیاف به جای مش فولادی فقط وقتی منطقی است که همهٔ این شرطها برقرار باشد:
دال روی زمین اجرا میشود و مش فقط برای کنترل ترک جمعشدگی و حرارتی در نقشه آمده است.
مهندس طراح موافقت میکند و گرید و دوز را خودش تعیین میکند.
مشخصات فنی یک آزمون مقاومت پسماند، مانند ASTM C1609، را با همان دوز مصرفی میخواهد.
نقشهٔ درزها، آمادهسازی بستر و عملآوری همانطور که طرح خواسته باقی میماند.
اگر هر چهار شرط برقرار باشد، انتخاب بین این دو به هزینه و شرایط کارگاه برمیگردد. ضابطهٔ ۱۲۰-۴، «دستورالعمل کنترل کیفی بتن حاوی الیاف پلیاولفین»، نیز آزمونهای خمشی مانند ASTM C1609 را نام میبرد. همچنین میخواهد بتن الیافی هنگام تحویل عاری از الیاف گلولهشده باشد. در نهایت طرح را پیش از اولین بتنریزی در یک طرح اختلاط آزمایشی با مصالح خودتان امتحان کنید.
کجا فولاد باید بماند؟
الیاف جای فولادی را که بار محاسبهشده حمل میکند نمیگیرد. برای مثال، اگر مهندس سطح مقطع میلگرد را از لنگر خمشی به دست آورده باشد، مانند دال سقف، تیر یا فونداسیون رادیهای که برای خمش طراحی شده، آن فولاد میماند. هیچ دوزی هم این را عوض نمیکند. به همین ترتیب اگر نقشه مش را برای کاری غیر از کنترل ترک خواسته، پیش از حذفش از طراح بپرسید. برای آشنایی بیشتر با خود این اصطلاح، مقالهٔ مش الیافی بتن را ببینید.
پیش از تصمیم، چه اطلاعاتی بفرستید؟
پاسخ درست به پرسش الیاف به جای مش فولادی با چند دادهٔ ساده دربارهٔ دال شروع میشود: ضخامت، بستر، بارگذاری، شرایط محیطی و نقشهٔ درزها. پیش از خرید الیاف بتن بخواهید فروشنده اینها را به گرید، دوز و برنامهٔ آزمون مکتوب تبدیل کند. تیم فنی پلیگارد دوز را رایگان از روی مقطع، بارگذاری و شرایط محیطی طراحی میکند. همچنین برگهٔ فنی و گواهی کنترل کیفیت هر سری تولید را میدهد و نمونهٔ رایگان برای ساخت آزمایشی میفرستد. برای کفهای صنعتی، در صورت درخواست، در اولین بتنریزی نیز حاضر میشود. اگر تازه با این مصالح آشنا میشوید، از صفحهٔ الیاف بتن شروع کنید.
پرسشهای متداول
در دال روی زمین، الیاف بهتر است یا مش فولادی؟
برای کنترل ترک جمعشدگی و حرارتی، الیاف ماکرو سنتتیک با دوز طراحیشده کار مش را بدون مرحلهٔ جایگذاری انجام میدهد، چون در تمام ضخامت دال پخش میشود. مش سطح مقطع مشخصی از فولاد را از روی ترک عبور میدهد، اما فقط اگر در ارتفاع نقشه بماند. انتخاب نهایی با مهندس طراح است.
آیا الیاف میکرو جای مش فولادی را میگیرد؟
خیر. ACI الیاف میکرو را اساساً برای ترک جمعشدگی خمیری میداند و این الیاف به بتن سختشده چیز زیادی اضافه نمیکند. فقط الیاف ماکرو با دوز طراحیشده جای مش کنترل ترک را میگیرد.
اگر به جای مش الیاف مصرف کنیم، باز هم درز لازم است؟
بله. مش و الیاف هر دو عرض ترک را کنترل میکنند و هیچکدام جلوی جمعشدن بتن را نمیگیرد. دال همچنان به درزها، آمادهسازی بستر و عملآوریای که طرح خواسته نیاز دارد.
الیاف جای میلگرد را هم میگیرد؟
خیر. الیاف جای مش کنترل ترک و میلگرد حرارتی را میگیرد، جایی که طراح اجازه دهد. فولادی که از روی لنگر خمشی طراحی شده، مانند میلگرد دال سقف، تیر یا رادیهٔ خمشی، باقی میماند.
هزینهٔ الیاف و مش فولادی را چطور مقایسه کنیم؟
هزینهٔ اجراشده را مقایسه کنید، نه قیمت یک برگ مش با یک کیسه الیاف. برای مش، خود مش، برش، حمل، اسپیسر، دستمزد و زمان پیش از بتنریزی را بشمارید و برای الیاف، دوز ضرب در حجم بتن به علاوهٔ تغییر افزودنی یا زمان اختلاط را؛ همه با نرخهای پروژهٔ خودتان.